Bãi rác lớn trên biển Thái Bình Dương

by Zen Vegan

1. Bãi rác này bao gồm những gì ?

Great Pacific Garbage Patch

Ảnh 1-a: Một bức ảnh chụp khu vực rác thải trên biển Thái Bình Dương
Nguồn ảnh: Houston Zoo Wildlife Conservation

Rác thải ở đây phần lớn là các phế phẩm nhựa. Trong khi hơn 50 năm trước, hầu hết các vật trôi nổi trên biển và chìm trong các đại dương đều có khả năng tự hủy, thì hiện nay 90% các vật trôi nổi này là nhựa, và hầu như chúng không hề phân hủy. Năm 2006, chương trình bảo vệ môi trường của liên hợp quốc (UNEP) ước tính có trung bình 46.000 vật thể nhựa trôi nổi trên mỗi dặm biển.

Ảnh 1-b: Nhựa trôi nổi trên biển
Nguồn ảnh: http://www.ptmsc.org

Khoảng 20% trong số đó là phế phẩm từ các con tàu và các bến cảng: phao, lưới đánh bắt cá và các vật tương tự. Số còn lại là các loại túi xách, chai nhựa, giày dép, tông, đồ chơi trẻ em, các loại lốp xe, hộp đựng sữa chua, vv – tóm lại, tất cả các sản phẩm được tiêu thụ bởi xã hội hiện đại. Năm 2009, trong khi tìm kiếm các mảnh vỡ của chiếc máy bay Air France 447 biến mất trên biển Atlantic, các nhân viên cứu hộ hết sức kinh ngạc vì các thiết bị thăm dò của họ đã tìm ra một lượng lớn rác thải trên biển, thay vì các mảnh vụn của chiếc máy bay xấu số.

2. Tại sao lại có nhiều nhựa đến thế trên biển và trong các đại dương ?

Ngoài việc những loại rác nhựa này bị thả trực tiếp xuống biển thì chúng còn bị gió cuốn bay từ các đường phố, dần dần được đưa tới các con sông rồi theo đó đổ ra biển. Hầu hết các đồ vật bị bỏ lại trên bờ cát cũng đi theo những con sóng và thủy triều mà trút xuống đại dương. Một khi đã xuống biển, 70% trong số này chìm xuống tầng đáy, phần còn lại trôi nổi trên bề mặt, hoặc lơ lửng trong khoảng 20 mét tính từ mặt nước biển.

Ảnh 2-a: Năm đại hải lưu trên Trái Đất
Nguồn ảnh: wikipedia

Trong đại dương, rác thải bị cuốn theo các dòng đại hải lưu rồi chất thành đống, hình thành nên những khu vực chất đầy nhựa tại tâm điểm của cả năm đại hải lưu trên Trái Đất ( hai ở biển Atlantic, hai ở Thái Bình Dương và một ở Ấn Độ Dương). Thế nhưng bãi tập trung rác thải trên biển Bắc Thái Bình Dương là được biết đến nhiều hơn cả. Nơi đây tập trung hơn 6 triệu tấn rác thải, tạo nên một khu vực mà các nhà hoạt động môi trường đặt tên là “Great Pacific Garbage Patch” ( Bãi rác lớn trên biển Thái Bình Dương) – một hồ chứa phế liệu lớn gấp hai lần bang Texas.

Ảnh 2-b: Khung bên trái: Bãi rác phía tây của Pacific Garbage Patch có kích thước nhỏ hơn, xoay ngược chiều kim đồng hồ và hướng về phía Nhật Bản.
Khung bên phải: Bãi rác phía đông chứa đựng khoảng 5,1 kg nhựa trong mỗi kilometre vuông, lớn gấp 6 lần mật độ phù du có trong nước biển.
Nguồn ảnh: Agauta Marine Research Foundation, Greenpeace


3. Từ bao giờ mà vấn đề này đã trở thành một tiêu điểm ?

Ảnh 3: Rác nhựa tấp vào một bến cảng
Nguồn ảnh: http://www.ptmsc.org

Các nhà khoa học đã ái ngại về vấn đề rác thải trôi nổi trên biển từ những năm 80, thế nhưng phải đến năm 1997 thì mức độ nghiêm trọng của vấn đề này mới thu hút được sự quan tâm. Charles Moore – một người thủy thủ đến từ California và các bạn của anh, trên đường trở về từ một cuộc đua thuyền ở Hawaii, đã bơi thuyền qua đại hải lưu phía bắc của Thái Bình Dương – nơi các con tàu khác thường tránh vì thiếu sức gió. Trên cuộc hành trình, Moore đã trông thấy những hàng dài không dứt phế phẩm nhựa: nắp chai, bàn chải đánh răng, cốc nhựa dùng một lần, bình nhựa, và rất nhiều túi nylon trôi qua. “Chúng tôi đã mất tới một tuần để có thể vượt qua được vùng rác thải, và luôn luôn có vài vật nhựa nào đó “nhảy” bì bõm lên tàu.” – anh nói.

4. Tại sao những núi nhựa khổng lồ này lại không được chú ý đến từ trước đây ?

Vì nhựa là chất liệu không thể nhìn thấy được trong các ảnh gửi về từ vệ tinh hoặc các máy chụp hình trên không khác, chúng ta rất khó có thể nhìn thấy các bãi nhựa này trừ khi tới và ở “trong” chúng. Khái niệm về sự tồn tại nào đó của những đống phế liệu tồn đọng giữa đại dương lại càng trở nên mơ hồ vì thế.

Ảnh 4: Hạt nurdle và các loại mẩu nhựa khác trôi dạt trên bờ biển
Nguồn ảnh: onemoregeneration.org

Mặc dù vậy, những mảnh nhựa lớn mới chỉ là khúc dạo đầu của vấn đề. Những mảnh nhựa này lại tiếp tục chìm trong một hỗn hợp các mảnh nhựa nhỏ hơn do bị cọ xát và phơi nắng, hoặc các mẩu nhựa dẻo có đường kính không lớn hơn 2mm – thường được gọi là ‘nurdle’: sản phẩm bị phân nhỏ ra từ những đồ nhựa dùng một lần. Hàng tỉ tấn nhựa li ti như vậy đang được luân chuyển vòng quanh thế giới mỗi năm, rất nhiều trong số đó còn tiếp tục dâng lên, bị cuốn trôi và chất đầy vào mọi ngóc ngách cũng như các hệ thống cống rãnh ven biển. Những người dọn dẹp bãi biển thường gọi chúng là nước mắt của nàng tiên cá.

5. Chúng gây nên những thiệt hại gì ?

Các nhà sinh học mới chỉ bước đầu nghiên cứu về tác hại của các hạt nhựa này cũng như các phế phẩm nhựa khác trên biển. Các loài cá, chim và cá nhà táng thường tưởng nhầm các hạt nhựa là cá nhỏ hoặc động vật phù du. Chúng thường xơi ngon lành các hạt này để rồi không thể tiêu hóa được. Một thực tế đáng lo ngại hơn cả là các phế phẩm nhựa này còn có khả năng hút dẫn các kim loại nặng và độc tố bị thải vào trong biển, như DDT và PCBs – những chất hóa học công nghiệp đáng lẽ ra phải bị loại trừ khỏi lưới thức ăn.

Ảnh 5: Các mẩu nhựa tìm thấy trong một chú cá Rainbow Runner 5 tuần tuổi
Nguồn ảnh: Algalita Marine Research Foundation

Một khi đã bị tiêu hóa bởi các động vật nhỏ, dần dần nồng độ của những độc tố này lại càng trở nên cao hơn khi được luân chuyển trong chuỗi thức ăn. Các động vật lớn hơn ăn thịt các động vật nhỏ, và rồi tới lượt con người cũng sử dụng thịt cá biển làm thức ăn. Moore, với kinh nghiệm 13 năm nghiên cứu về vấn đề này cho biết: “ Chúng ta có thể mua các sản phẩm bio từ các trang trại chăm nuôi, nhưng không một nhà buôn cá nào trên thế giới có thể bán cho bạn một con cá đánh bắt từ biển với chứng nhận 100% thành phần hữu cơ. Đây là những gì mà chúng ta đang tiếp nhận từ chính hoạt động sản xuất công nghiệp của mình.”

6. Những mẩu nhựa bé nhỏ này có gây ra thiệt hại nhiều hơn các mảnh phế liệu lớn hơn hay không ?

Câu trả lời là không có thứ nào trong hai thứ kể trên là vô hại cả.
Theo UNEP, phế liệu nhựa đã trực tiếp gây ra cái chết của hơn một triệu cá thể chim biển trên thế giới mỗi năm, 100.000 động vật có vú sống ở biển và dĩ nhiên là cả các cá thể rùa nữa. Như chúng ta có thể suy luận được, thì các loài vật này chết vì bị bóp nghẹt trong các lưới nhựa, đường tiêu hóa của chúng bị chọc thủng bởi các mẩu nhựa mà chúng ăn phải.

Ảnh 6-a: Xác một cá thể hải âu, với dạ dày chứa đầy các phế phẩm nhựa
Nguồn ảnh: scientificamerican.com

Số lượng các cá thể hải âu lớn Albatross ở phía bắc Hawaii – thánh địa lớn của loài này, đã bị ‘thảm sát’ bởi nhựa. Người ta trông thấy xác những con chim biển này với dạ dày chứa đầy bàn chảy đánh răng và các loại vật dụng bằng nhựa khác: bút viết, bật lửa, ống hút, vv.

Ảnh 6-b: Loài hải âu Fulmars sống tại khu vực biển Atlantic ăn nhầm phải các mẩu nhựa ngày càng nhiều hơn. - Ảnh: Mark Mallory/CWS

Loài hải âu Fulmar petrel cũng đang gánh lấy số phận tương tự. Xác của chúng bắt đầu xuất hiện trên bờ biển Bắc với trung bình 45 mảnh nhựa trong dạ dày.

7. Chúng ta có thể thu gom phế thải nhựa trên biển lại không ?

Ảnh 7: Một cá thể rùa tưởng nhầm túi nylon là thức ăn
Nguồn ảnh: http://www.ptmsc.org

Moore cho rằng đã quá muộn. Phải tiêu tốn một khoản kinh phí khổng lồ để thu dọn được hết 6 triệu tấn nhựa trong riêng vùng Bắc Thái Bình Dương – và tổng cộng khoảng 100 triệu tấn như thế trên khắp các đại dương của Trái Đất. Không chỉ vậy, những chiếc lưới được làm ra để thu vớt các mẩu nhựa phải có mắt lưới rất nhỏ, và như thế đồng nghĩa với việc giết chết hàng triệu các cá thể động vật khác, tàn phá cân bằng sinh thái biển. “ Nỗ lực làm sạch Thái Bình Dương có thể làm khánh kiệt nền kinh tế của bất kì quốc gia nào, cũng như giết chết hệ sinh thái ở nơi mà những chiếc lưới đi qua.” – Moore nói.

Thử thách của chúng ta bây giờ là thay đổi cách nhìn nhận về việc sử dụng các sản phẩm nhựa, không cho các sản phẩm này được ‘lấn’ thêm ra biển nữa. Rất nhiều những đặc tính của nhựa khiến cho chúng thật khó để tái chế. Bởi vậy mà hãy ngưng hoặc hạn chế đến mức tối đa việc sử dụng các sản phẩm nhựa. Chúng ta biết rằng chúng ta hoàn toàn có thể làm được việc này.

Hiểu biết thêm:

• Năm 1909, Leo Baekeland – nhà hóa học người Bỉ đã phát triển nên dạng polime tổng hợp đầu tiên: Bakelite. Vào thời điểm ấy, ông không hề lường trước được những vấn đề nan giải mà nó gây ra cho môi trường sau này.

Baekeland và phòng thí nghiệm của ông
Nguồn ảnh: wix.com

• Tiếp theo những phát minh của Baekeland, giới khoa học và các nhà làm ăn đã bắt tay để tạo ra những chuỗi hydrocacbon và thật nhiều chất liệu mới, phục vụ cho nền kinh tế đang ngày một phát triển.

• Chiến tranh thế giới lần thứ nhất đánh dấu sự ra đời của sản phảm giả da đầu tiên (từ PVC) và cao su, sau đó là sự ra đời của nylon vào năm 1935, rồi sau Thế chiến lần thứ hai là acrylics, sợi carbon và nhựa tổng hợp polyurethane ( dùng trong công nghiệp sản xuất sơn).Kể từ đó, các loại túi nylon, túi nhựa, phim âm bản và các vật dụng bằng nhựa khác đã thâm nhập vào mọi ngành công nghiệp, nhất là ngành công nghiệp thực phẩm. Chúng có thể giúp kéo dài thời gian lưu trữ thực phẩm trên các kệ hàng trước khi được bán ở các siêu thị.

• Các đặc tính khiến cho nhựa trở thành một chất liệu lý tưởng trong các phân đoạn sản xuất công nghiệp là: khối lượng nhỏ, nhẹ; giá thành rẻ và hiệu suất cao (sản xuất nhựa chỉ lấy ra 4% từ lượng dầu khai thác được mỗi năm) lại cũng chính là các đặc tính khiến cho chúng thật khó để tái chế. Thậm chí khi nói việc tái chế rác nhựa mang ý nghĩa kinh tế hoặc bảo vệ môi trường, thì trên thực tế, do các nhà sản xuất đã kết hợp vô số loại nhựa khác nhau vào chung trong một sản phẩm khiến cho sự tái chế trở nên bất khả thi. Thêm vào đó, sự nung nóng nhựa để tái chế còn sinh ra khí CO2 (carbon dioxide).

***

Dịch từ báo The Week (số ra ngày 8 tháng Năm 2010)